Cần cải cách chính sách nhà nước đối với ngành mía đường

Cập nhật: 14:20 - 29/07/2013

Theo các chuyên gia, cơ chế quản lý giá đường hiện nay đã lỗi thời, chứa nhiều nghịch lý cần phải thay đổi nhanh chóng, bởi đến năm 2015, khi Asean và Trung Quốc trở thành thị trường chung, thuế nhập khẩu đường sẽ chỉ bằng 0%. Lúc đó, liệu các nhà máy mía đường trong nước có thể đứng vững?

Mía   
Kỹ sư nông nghiệp của Casuco cùng nông dân bên cánh đồng mía ở Hậu Giang

Kết thúc mía đường niên vụ 2012 - 2013, sản lượng đường đạt khoảng 1,52 triệu tấn, cộng với lượng đường nhập khẩu theo WTO, lượng đường chuyển vụ và đường nhập lậu, dự báo việc dư thừa đường của VN trong năm nay sẽ rất lớn, khoảng trên 500.000 tấn. Điều này trực tiếp đe dọa đến giá đường trong nước và đặc biệt là ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân vùng mía nguyên liệu và ngành công nghiệp chế biến mía đường VN.

Nhìn người...

Thực tế, ngành mía đường VN hiện nay chưa điều hành theo luật như một số quốc gia trên thế giới, các giải pháp xử lý mang tính đối phó tình huống chỉ giải quyết khó khăn tạm thời, không đủ tính đồng bộ, cho nên thường xuyên xảy ra các vấn đề phát sinh mới...

Theo GS TS Võ Tòng Xuân: “Khi phát triển ngành mía đường trên các địa bàn trong nước, chúng ta không có đủ dữ kiện khoa học cụ thể của từng vùng trồng mía để giúp cho nông dân trồng mía có lợi nhuận cao”. Đơn cử, chỉ riêng tại Thái Lan, với diện tích khoảng 1,4 triệu ha, sản lượng từ 100 - 105 triệu tấn mía. Mỗi năm cung cấp khoảng 11 triệu tấn đường, trong đó 9 triệu tấn phục vụ cho XK. Để đạt được ngôi vị thứ 2 về XK trên thế giới, Thái Lan đã xây dựng nhiều trung tâm nghiên cứu, phát triển giống mía, như trung tâm Suphanburi ở U Thong, Trường ĐH Nông nghiệp Kasetsart chi nhánh ở Kamphaeng Saen và Kanchanaburi, trường đại học Khon Kaen, Chiang Mai và một số trung tâm vùng của Bộ Nông nghiệp. Hằng năm, Bộ Nông nghiệp Thái Lan tổ chức thí nghiệm cấp quốc gia đánh giá giống mía triển vọng từng vùng để các nhà máy đường áp dụng. Cty đường Mitr Phol đã tự đầu tư xây dựng trung tâm Đổi mới và nghiên cứu cây mía để phục vụ khoa học cho vùng nguyên liệu của mình. Với 20.000 nông hộ và 300.000 ha mía, trung tâm có 60 chuyên viên chuyên lo việc sưu tập giống, chọn cây bố mẹ để lai tạo, chọn giống tại các vùng mía, nhất là nghiên cứu các biện pháp nông học để tăng năng suất mía và chữ đường, bảo đảm sản xuất cho DN đồng thời nâng cao lợi tức của dân trồng mía. Mỗi năm Cty đường Mitr Phol sản xuất 2,8 triệu tấn đường, xếp hạng thứ 5 về các nhà máy đường lớn nhất thế giới.

Tại Brazil, quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất mía đường, có hẳn mạng lưới nghiên cứu giống mía Ridesa. Đặc biệt, Viện Nông học Campinas (IAC) của nước này cũng đang chọn tạo giống mía chịu hạn và chịu ngập để đối phó với tình huống biến đổi khí hậu. Trong đó, Trung tâm Kỹ thuật cây mía hiện đang lưu giữ bộ sưu tập giống mía lớn nhất của Brazil, cung cấp miễn phí gien mía cho bất cứ nhà khoa học nào”.

Về điều hành ngành mía đường, ở Philippin, người trồng mía và nhà máy không hề có tranh chấp vì nhà nước quy định tỷ lệ 70:30 được áp dụng trên toàn quốc. Tức là khi xe mía đến nhà máy, được đo độ đường tức khắc, qua đó người trồng mía biết được số tiền mình được hưởng trong vụ mía này là bao nhiêu. Hàng tuần, các nhà máy mời các nhà buôn bán đường đến đấu thầu mua đường theo giá hiện hành, người trồng mía muốn bán đường của mình lúc đó hoặc chờ giá lên cao mới bán thì tùy họ. Từ đó cho thấy rõ ngành mía đường của VN còn thua xa các nước khác trên thế giới - GS TS Võ Tòng Xuân nhận xét.

Ngẫm ta...

Trong khi đó tại VN chỉ có một Viện Nghiên cứu mía đường tại Bến Cát ở tỉnh Bình Dương, lại chưa phát huy hiệu quả do thiếu con người chuyên nghiệp và thiếu kinh phí. Điều này cho thấy cây mía chưa thật sự được Chính phủ và các bộ, ngành quan tâm như một số mặt hàng nông sản khác. Dù rằng chúng ta vẫn đang có những lợi thế nhất định về thị trường trong nước và cả một số nước trong vùng, nhất là thị trường Trung Quốc.

Trăn trở cùng với ngành mía đường, GS TS Võ Tòng Xuân cho rằng, đã đến lúc các DN mía đường cần đầu tư kinh phí để thiết lập các chương trình nghiên cứu cây mía VN từ các viện, trường đại học sẵn có tại các vùng sinh thái, đồng thời cần cải tiến công tác đào tạo cán bộ cho ngành mía đường. Trong đó, vai trò nhà nước sẽ ban hành những chính sách và hành động cụ thể qua việc thành lập cơ quan quản lý chính sách về mía đường, xây dựng tỷ lệ ăn chia giữa nhà máy và người trồng mía, khối lượng xuất và nhập khẩu, quy định giá đường ở thị trường trong nước… Người trồng mía cũng cần bảo vệ lẫn nhau bằng cách thành lập "Hiệp hội nông dân trồng mía". Người trồng mía phải triệt để tôn trọng quy hoạch vùng mía theo nhà máy đường. Có thể ứng dụng thực tiễn theo chính sách ăn chia đường thành phẩm 70:30 như Thái Lan và Philippines. Bởi theo GS TS Võ Tòng Xuân, xây dựng một chính sách hữu hiệu cho ngành mía đường VN không phải là khó. Vấn đề ở đây là liệu chừng nào nhà nước mới thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc duy trì và phát huy ngành mía đường VN không thua các nước khác.

Theo nhận định của mình, ông Leon Arceo, Tổng Giám đốc Viện Nghiên cứu mía đường Philippines (Philsurin), một chuyên gia mía đường thế giới nhận xét: So về công nghệ, kỹ thuật chế biến đường... nhiều nhà máy đường của VN được đầu tư hiện đại hơn cả một số quốc gia khác như Philippines, Brazil, Úc..., nhưng về quản lý trồng mía vùng mía nguyên liệu thì VN lại quá thấp. Bởi theo ông Leon Arceo, khả năng để mía đường VN đi lên là rất cao, nhưng cái đáng lo nhất ở đây chính là sự nghiêm minh trong thực hiện các quy định mang tính pháp lý để hỗ trợ việc thực thi các đường lối phát triển cho ngành mía đường. Vì vậy, vấn đề cần làm ngay ở đây chính là cải cách chính sách nhà nước đối với ngành mía đường và sau đó việc thực hiện của toàn ngành phải theo đúng pháp luật. Bởi, nếu các mối quan hệ trong hỗ trợ, đối tác vẫn trì trệ, xé rào và thả nổi như thời gian qua thì khả năng tái diễn điệp khúc lên - xuống của mía đường là vô cùng lớn và ngành mía đường VN thực sự khó có thể phát triển bền vững nếu vẫn điều hành, quản lý như hiện nay.

 

Tái cấu trúc ngành mía đường VN - Nhìn từ chuyến đi khảo sát năm 2008 của Bộ Nông nghiệp & PTNT tại Quảng Tây - Trung Quốc

Theo ghi nhận qua chuyến đi khảo sát, nghiên cứu tình hình sản xuất, kinh doanh mía đường tại Quảng Tây – Trung Quốc được đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp & PTNT (Cục Trồng trọc và Cục Chế biến, Thương mại nông lâm thủy sản và nghề muối) cùng với VSSA, tuy sản xuất của ngành mía đường Trung Quốc chưa đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng nhưng công tác nhập khẩu đường được quản lý khá chặt chẽ thông qua chính sách thuế và ngăn chặn đường nhập lậu nên giá đường trong nước ít chịu tác động của biến động đường trên thế giới. Giá đường bán trong nội địa luôn ở mức cao hơn các nước xung quanh và ổn định nên đảm bảo lợi nhuận cho người trồng mía, DN chế biến và nhà phân phối.

Trong sản xuất, các nhà máy được tổ chức chặt chẽ, liên hoàn theo chuỗi giá trị từ khâu sản xuất nguyên liệu, thu mua, chế biến và thương mại sản phẩm toàn ngành. Chuỗi giá trị ngành hàng đó vận hành theo cơ chế thị trường, nhưng luôn có sự giám sát, tác động tích cực của nhà nước thông qua cơ chế chính sách cụ thể để duy trì ổn định và phát triển của ngành mía đường. Việc quản lý vùng mía nguyên liệu được các cấp chính quyền địa phương chấp hành tốt qua việc kiểm tra và quản lý quy hoạch, không để tình trạng quy hoạch chồng chéo với các loại cây trồng khác trên cùng diện tích. Mặt khác, các nhà máy chấp hành nghiêm túc việc phân vùng nguyên liệu, có cơ chế đầu tư và thu mua thỏa đáng cho người trồng mía. Việc nghiên cứu và phát triển giống mía mới rất được xem trọng. Các hộ trồng mía sử dụng giống mía mới sẽ được nhà nước hỗ trợ 30%, nhà máy là 40 - 50% giá giống. Khi bán giá mía sẽ cao hơn giá sàn từ 10 - 20%. Hiện năng suất bình quân đạt từ 100 - 120 tấn/ha với chữ đường trên 12 CCS. Trong chính sách điều hành mặt hàng đường, nhà nước ổn định giá đường trong nước bằng công cụ thuế nhập khẩu và tạm trữ. Khi lượng cung tăng, giá đường giảm, nhà nước sẽ linh hoạt điều chỉnh tăng lượng tạm trữ. Khi giá đường cao sẽ đưa lượng đường dự trữ ra để bình ổn giá nhằm bảo hộ sản xuất đường trong nước. Có lẽ đây là điều mà ngành mía đường VN vẫn mong chờ có một cơ chế, chính sách cụ thể, rõ ràng như vậy để duy trì ổn định và phát triển của ngành mía đường trong tương lai.

Theo DĐDN


Tin liên quan