Từ nhiều năm nay, VSSA và các DN sản xuất đường nội địa thường xuyên phàn nàn về sự rối rắm, thiếu hiệu quả của cơ chế nhập khẩu đường đã gây hại cho DN trong nước. Theo VSSA, lẽ ra cơ chế này phải được công khai, và nhất là phải được vận hành theo nguyên tắc đấu thầu hạn ngạch nhập khẩu đường hàng năm (khoảng 70.000 tấn/năm). Tuy nhiên, thực tế là hiện VSSA có rất ít "cơ hội" để có thể tiếp cận được với danh sách DN được phân bổ hạn ngạch nhập khẩu đường. Nhưng theo Bộ Công Thương, theo cam kết gia nhập WTO của Việt Nam, đường nhập khẩu được phân giao trực tiếp theo hạn ngạch, chứ không tổ chức đấu thầu. Tuy nhiên, dường như đây lại là cách hiểu sai lầm. Vì quy tắc WTO chỉ quan tâm tới thời gian mở cửa thị trường và độ mở của thị trường ngành hàng, lộ trình giảm thuế, chứ không quy định mở cửa thị trường phải theo hình thức, phương pháp như thế nào.

Lý do các cơ quan chức năng của Việt Nam ngần ngại trước đề nghị đấu thầu hạn ngạch nhập khẩu đường có thể nằm ở một vấn đề khác. Một cách đơn giản, có thể hình dung là với tiềm lực sẵn có và khả năng liên kết, chính các DN đường nội địa có thể thoải mái "tung hứng" với việc đấu thầu hạn ngạch nhập khẩu đường, nếu áp dụng hình thức này.

Khi sản xuất trong nước và đường nhập khẩu được "thống nhất" trong tay một vài DN, sẽ không khó hình dung là giá đường sẽ bị thao túng, và Nhà nước bắt buộc phải có những biện pháp can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính, hoặc bằng công cụ thị trường. Tuy nhiên, đây là lo ngại của cơ quan quản lý, chứ khó có khả năng xảy ra trên thực tế.

Sau thời gian dài khó khăn, DN sản xuất đường trong nước đang trong quá trình định hình lại năng lực sản xuất. Sớm muộn thì các DN ngành mía đường cũng phải "ngồi" với nhau để phân phối lại năng lực sản xuất, các bước phát triển thị trường nội địa khả năng, phương án xuất khẩu đường.

Nhập khẩu đường không phải là giải pháp tối ưu cho phát triển ngành mía đường

Theo đại diện VSSA, giá giao dịch đường trên thế giới luôn thấp hơn giá bán tại thị trường nội địa của các nước xuất khẩu đường vì đường xuất khẩu của các nước này được khuyến khích bằng những chính sách ưu đãi về thuế xuất khẩu, chi phí…

Theo Bộ Công Thương, hạn ngạch nhập khẩu đường trong năm 2014 là 77.200 tấn. Trong đó, có 40.000 tấn đường thô, nhập khẩu để phân cho các đơn vị tinh luyện và bán ra thị trường. Có 5 DN được phân hạn ngạch nhập khẩu đường thô là Cty CP Mía đường Lam Sơn (5.000 tấn), Cty CP Đường Biên Hòa (15.000 tấn), Cty CP Mía đường Thành Thành Công Tây Ninh (10.000 tấn), công ty CP Mía đường Cần Thơ (5.000 tấn), công ty CP Đường Khánh Hòa (5.000 tấn). 37.200 tấn còn lại đường tinh luyện được phân giao cho các DN nhập khẩu phục vụ sản xuất. Bộ Công Thương "trấn an" các DN sản xuất rằng trong các năm tới, lượng đường nhập khẩu để tinh luyện sẽ được tăng dần, đường đã tinh luyện sẽ giảm dần nhập khẩu để bảo vệ sản xuất trong nước.

Dẫu vậy, rõ ràng là, nhập khẩu đường, dù là đường thô hay đường tinh luyện, đều không phải là giải pháp tối ưu cho phát triển ngành mía đường. Vì đều đóng "vai trò" làm thiệt hại cho sản xuất trong nước. Người trồng mía không được lợi khi giá đường trong nước bị kìm hãm bởi giá đường nhập khẩu. DN – bao gồm cả DN có hạn ngạch và không có hạn ngạch nhập khẩu đường – cũng khó duy trì được lợi ích, vì thực tế Việt Nam vẫn chưa có biện pháp hiệu quả ngăn chặn được nạn nhập lậu đường.

Theo DĐDN